Centraal staat de iconische serie Honderd aspecten van de maan van Tsukioka Yoshitoshi (1839-1892), een van de belangrijkste Japanse prentkunstenaars van de 19de eeuw. Dankzij een bijzondere schenking zijn deze prenten nu voor het eerst te zien in het Van Gogh Museum.
Laatste meester van de ukiyo-e
Na twee eeuwen van vrijwel volledige afzondering stelde Japan zich in de tweede helft van de 19de eeuw steeds verder open voor invloeden van buitenaf, wat een ingrijpende modernisering teweegbracht. Yoshitoshi betreurde het verdwijnen van de rijke cultuur en de tradities van het oude Japan.
Met Honderd aspecten van de maan (1885-1892) wilde hij die voor zijn tijdgenoten levend houden. De honderd prenten tonen uiteenlopende personages en gebeurtenissen uit de Japanse en Chinese geschiedenis, mythologie en volksverhalen. De maan vormt daarbij het verbindende element als symbool voor contemplatie en nostalgie. Soms verschijnt de maan prominent in beeld, soms verraadt alleen het maanlicht haar aanwezigheid.
Hoewel Yoshitoshi volgens traditionele Japanse houtsnijprincipes te werk ging, integreerde hij ook westerse invloeden zoals perspectief en realisme in zijn prentkunst. Met zijn krachtige composities, verfijnde kleurgebruik en vernieuwende beeldtaal groeide hij uit tot de laatste grote vertegenwoordiger én vernieuwer van de Japanse prentkunst (ukiyo-e).
Van Gogh en Japanse prentkunst
Vincent van Gogh was een groot bewonderaar van Japanse kleurenhoutsneden. Vanaf 1885 bouwde hij een verzameling van honderden prenten op, waaronder vijf van Yoshitoshi. Prikgaatjes laten zien dat Van Gogh deze ophing en bestudeerde. Grote kleurvlakken, de sterke contouren en de onverwachte composities vormden een belangrijke inspiratiebron voor zijn eigen ontwikkeling als kunstenaar.
De getoonde serie, uitzonderlijk compleet en goed bewaard, is afkomstig uit de nalatenschap van Elise Wessels (1943-2023), kunstverzamelaar en oprichter-directeur van het museum Nihon no hanga. Zij liet haar collectie na aan verschillende Nederlandse instellingen met de wens deze voor toekomstige generaties toegankelijk te maken.
Via de successieregeling werden 141 Japanse prenten uit haar collectie overgedragen aan de Staat der Nederlanden ter plaatsing in het Van Gogh Museum, waaronder de volledige serie Honderd aspecten van de maan.
![Tsukioka Yoshitoshi, Illustratie van de dood van leiders en vazallen van de Takechi [Akechi] clan in de grote slag bij Amagasaki, rechter- en middenblad van een triptiek, 1865](https://iiif.micr.io/vLFyr/full/800,/0/default.webp)