Camille was de tweede zoon van de postbode en zijn vrouw. Hij was 11 jaar oud toen Vincent hem schilderde.
Camille was niet alleen belangrijk als model, hij was ook degene die zijn vader hielp om per brief contact te houden met Vincent en Theo. Joseph maakte zelf veel spelfouten. Brieven waarin hij goed wilde overkomen, liet hij door Camille schrijven.
Schooljongen
Toen Camille de studio van Vincent kwam binnenlopen om model te zitten, had hij zijn schooluniform nog aan. Zo was Camille het ‘schoolvoorbeeld’ van een schooljongen. Vincent had het zich niet mooier kunnen wensen: hij wilde de familie Roulin niet als individuen portretteren, maar als types. Hij streefde niet naar een realistische gelijkenis met het model, maar zocht naar een zekere symboliek van levensfases en ‘rollen’.
Augustine Roulin werd het toonbeeld voor geborgenheid en moederschap, Armand weerspiegelde de overgang van kindertijd naar volwassenheid en Camille vertegenwoordigde de schooljongen.
Vincent van Gogh, De schooljongen (De zoon van de postbode – Jongen met pet), 1888, 63,5 × 54 cm, Museu de Arte de São Paulo Assis Chateaubriand
Eerste portret
Op het eerste portret zie je Camille vanaf de zijkant met zijn arm over een stoel. In vergelijking met de portretten die Vincent maakte van Camilles broer Armand is het losjes geschilderd, met dikke verfstreken. Binnen de reeks Roulin-schilderijen valt dit portret van Camille op, omdat de achtergrond in twee kleuren is geschilderd.
Vincent liet zich inspireren door achtergronden die hij kende van Japanse prenten. In het portret van Camille versterken het oranje en rood van de achtergrond het blauw uit het schooluniform en de pet. Anderhalve maand later gebruikte Vincent een soortgelijke achtergrond in Zelfportret met verbonden oor.
Utagawa Kunisada, Mashiba Hisayoshi: Het paulowniablad wapen, uit de prentenserie Hedendaagse representaties van de selectie van 36 bloemen, 1862
Vincent van Gogh, Zelfportret met verbonden oor, 1889, privécollectie
Twee portretten met gele achtergrond
In het tweede en derde portret van Camille is de 11-jarige jongen tegen een felgele achtergrond geschilderd. Deze keer zie je hem recht van voren en kijkt hij een beetje verlegen voor zich uit. Het portret is opgebouwd uit losse penseelstreken (in plaats van egale vlakken) met een rijk scala aan kleuren. Het blauw van de baret, het groen en rood in het jasje en het geel van de achtergrond: al deze kleuren zijn terug te vinden in Camilles gezicht.
De twee portretten lijken veel op elkaar. Waarschijnlijk heeft Camille model gezeten voor de eerste versie en maakte Van Gogh de tweede als een herhaling. Daarin kon hij wat tekortkomingen verbeteren. Zo is Camilles rechteroog in de eerste versie een beetje gesloten. Van Gogh schilderde wat hij bij zijn model zag, maar liet in de tweede versie het oog wat verder open, om het sprankelende blauw uit de ogen nog sterker te laten corresponderen met het blauw uit de baret.
Ook in andere verbeteringen zocht Vincent naar manieren om de kleuren sterker te laten samenwerken. Zo is de knoop van het uniform een felrood kleuraccent op de groene jas. Het rood komt vervolgens ook weer terug in de roodomlijnde randen van de baret.
Vincent van Gogh, Camille Roulin, 1888, olieverf op doek, 43,2 × 34,9 cm, Philadelphia Museum of Art. Schenking van de heer en mevrouw Rodolphe Meyer de Schauensee, 1973
Vincent van Gogh, Portret van Camille Roulin, 1888, Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Welke volgorde?
Lang werd aangenomen dat het portret uit de collectie van het Van Gogh Museum de eerste versie was die Van Gogh van Camille schilderde. Recent onderzoek toonde echter aan dat dit de herhaling is. In het portret van het Van Gogh Museum is een ondertekening in houtskool gevonden, die bij de andere versie ontbreekt.
Bovendien is dat portret veel schetsmatiger geschilderd, wat doet vermoeden dat Van Gogh snel moest werken in het bijzijn van Camille. In de herhaling uit het Van Gogh Museum zijn de kleuren in het gezicht duidelijker en trefzekerder neergezet. Ook het verschil in penseelstreken en de dikte van de verf wijzen erop dat de versie uit Amsterdam de herhaling is.
Levensloop
Camille Roulin startte in 1890 als cadet bij de koopvaardij. Daarna ging hij het leger in. Hoewel hij werd drie keer werd uitgezonden naar Saigon (het huidige Ho Chi Min City in Vietnam, destijds een kolonie van Frankrijk), bracht hij het grootste gedeelte van zijn tijd door in Marseille en Toulon.
In 1905 keerde Camille terug naar Lambesc, waar hij bij zijn moeder introk. Hij werkte als metselaar en hielp bij de wederopbouw van het dorp na een grote aardbeving in 1909. Toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak werd Camille naar het front gestuurd. In 1916 kreeg hij om medische redenen ontslag: hij had tuberculose opgelopen. Camille overleed in Lambesc aan de gevolgen daarvan, in 1922, op 44-jarige leeftijd.
Foto van Camille Roulin in 1909 (32 jaar oud)
Volgende aflevering
Van alle Roulin-kinderen veroverde dochter Marcelle een speciaal plekje in Vincents hart. De vrolijke baby deed hem denken aan de baby van Sien Hoornik, de vrouw met wie hij enige tijd had samengewoond in Den Haag. In de volgende aflevering kom je meer te weten over de vijf portretten die Vincent van Gogh van Marcelle maakte.