Vincent had het min of meer aan de geboorte van Marcelle Roulin te danken dat haar vader Joseph in de zomer van 1888 tijd had om model te zitten.
Roulins hoogzwangere vrouw Augustine was met hun twee zoons vertrokken naar haar moeder in het nabijgelegen Lambesc, om daar te bevallen. Vanwege zijn werk was ‘de postbode’ alleen achtergebleven in Arles. Toen madame Roulin en de drie kinderen terug waren in Arles, mocht Vincent uiteindelijk ook hen portretteren.
Vincent schilderde Marcelle vijf keer in totaal: twee keer met haar moeder en drie keer alleen. Ze was toen vier maanden oud. Het onderwerp ‘moeder en kind’ sprak Vincent erg aan: ‘Als ik het van de moeder en vader gedaan kan krijgen dat zij het mij laten schilderen dan maak ik een dezer dagen een kind in een wieg’, schreef hij aan zijn zus.
Augustine en Marcelle
In de eerste portretten van Marcelle zien we een baby die door haar moeder omhooggehouden wordt tegen een gele achtergrond. Waarschijnlijk moest Vincent snel te werk gaan, want een baby zit niet lang stil. Hij richtte zijn aandacht op het belangrijkste in een portret: het gezicht van de kleine Marcelle, met haar mollige wangen en nieuwsgierige blik.
In de compositie van het eerste portret trekken de handen van de moeder veel aandacht. Waarschijnlijk had Vincent moeite met het vastleggen ervan: de vorm van de vingers aan de linkerhand oogt wat onnatuurlijk en de rechterhand blijft schetsmatig. Ook staan ze in een onnatuurlijke positie ten opzichte van Augustines lichaam, alsof dat later pas aan het schilderij is toegevoegd.
Dit vermoeden wordt versterkt doordat het gezicht en kapsel van madame Roulin nat-in-nat zijn aangebracht op de achtergrond. Ze hebben zelfs min of meer dezelfde kleur en textuur als de achtergrond, maar met een paar groene lijnen heeft Vincent de contour van het gezicht aangegeven.
Vincent van Gogh, Madame Roulin en haar baby, 1888, olieverf op doek, 63,5 × 50,8 cm, The Metropolitan Museum of Art, New York, Robert Lehman Collection, 1975
Vincent van Gogh, Madame Augustine Roulin en baby Marcelle, 1888, olieverf op doek, 92,4 × 73,5 cm, Philadelphia Museum of Art. Legaat van Lisa Norris Elkins, 1950
Na dit eerste dubbelportret volgde een tweede versie, op een groter doek. Met het maken van een herhaling wilde Vincent tot een nieuwe en verbeterde compositie komen. Augustine zit in een stoel met Marcelle op schoot en kijkt ons aan.
De verhoudingen tussen de twee figuren ogen hier veel natuurlijker, al ligt de focus in deze compositie minder op Marcelle. In eerste instantie schilderde Vincent de achtergrond lichtblauw, zoals hij ook deed in de eerste portretten van de postbode. Maar kennelijk beviel die kleur niet, want hij schilderde de achtergrond over met geel terwijl de verf nog nat was.
Marcelle en twee herhalingen
Na de twee moeder-en-kind portretten maakte Vincent een portret van Marcelle alleen. Ze draagt daarop dezelfde witte kleding als in het dubbelportret met haar moeder. Hier zijn echter meer details zichtbaar, zoals de gouden sieraden: een armband en pinkring.
Dit waren traditionele doopgeschenken, waaruit je kunt afleiden dat Vincent Marcelle na de eerste studie nog een keer had gezien. Op zijn eerste twee schilderijen zijn de sieraden niet te zien, mogelijk omdat Marcelle toen nog niet gedoopt was.
Vincent van Gogh, Marcelle Roulin, 1888, olieverf op doek, 34,3 × 23,5 cm, privécollectie, Azië
Vincent van Gogh, Marcelle Roulin, 1888, Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Foundation)
Vincent van Gogh, Marcelle Roulin, 1888, olieverf op doek, 35 × 23,9 cm, National Gallery of Art, Washington, Chester Dale Collection. Foto: met dank aan National Gallery of Art, Washington
Vincent koos in het portret van Marcelle voor zachte, complementaire kleuren: het lichtgroen uit de achtergrond versterkt de roze wangen en mollige armpjes. Opnieuw moest hij snel werken vanwege de beweeglijkheid van de baby. Je kunt zien dat hij in de eerste versie zocht naar de juiste vorm.
In de twee herhalingen die hij later maakte, kon hij details zoals de wenkbrauw en het ooglid in een vloeiende beweging op het doek zetten. Het groene gezicht van Marcelle in de tweede herhaling is geen keuze van de kunstenaar, maar een onbedoeld gevolg van verkleuring.
Net als bij de portretten van de andere kinderen kreeg de familie Roulin een versie cadeau als dank voor het model zitten. Hier was dat de eerste versie. Vincent beschouwde deze als een studie en maakte een ‘verbeterde’ herhaling om aan Theo te sturen: het schilderij dat nu in de collectie van het Van Gogh Museum is.
Lieveling
Het schilderij van Marcelle was een favoriet van Theo en zijn vrouw. Niet lang nadat Vincent het portret had opgestuurd raakte Jo zwanger. Na de geboorte schreef Theo dat hun zoon net zulke blauwe ogen en mollige wangen had als de baby in het portret.
Ook Joseph Roulin was erg blij met de portretten, zeker toen hij overgeplaatst werd naar Marseille en het een tijd duurde voor het gezin weer bij elkaar kon wonen. Hij schreef aan Vincent dat Marcelle: ‘dankzij u elke avond en ochtend mijn portret kan groeten, want ze hangen in de alkoof, waar zij vredig slaapt onder de vriendelijke blik van mijn echtgenote en van vader.’
Levensloop
Negen jaar na de geboorte van Marcelle kregen de postbode en zijn vrouw nog een dochter: Cornélie (1897). Joseph overleed in 1903 in Marseille, waarna Augustine met hun twee dochters van 15 en 6 terugverhuisde naar Lambesc. Nog geen jaar later overleed Cornélie.
Marcelle bleef met haar moeder samenwonen tot haar huwelijk in 1908. Ze kreeg een dochter die ze Rose-Renée noemde en verhuisde naar Parijs, waar Augustine later bij hen introk. Na Augustines overlijden in 1930 bleef Marcelle daar achter met haar dochter. Uiteindelijk verhuisden ze terug naar Zuid-Frankrijk. Daar overleed Marcelle in 1980, op 92-jarige leeftijd.
Archieffoto van Marcelle Roulin op 67-jarige leeftijd, 1955
Van alle Roulin-kinderen leefde Marcelle het langst. Veel informatie over de familie is bewaard gebleven dankzij de verhalen die zij heeft overgedragen. Aangezien Armand, Camille en Marcelles dochter Rose-Renée geen kinderen kregen, zijn er geen directe erfgenamen van de Roulins.
De 26 schilderijen die Vincent van hun familie maakte, raakten verspreid over de hele wereld. Ruim 15 daarvan zijn voor het eerst samengebracht in de tentoonstelling: Van Gogh en de Roulins, te zien van 3 oktober 2025 t/m 11 januari 2026 in het Van Gogh Museum.
