Hergebruik van materialen: Vissersvrouw (Jean-François Millet)


Jean-François Millet (1814-1875), Vissersvrouw, 1848, Museum Mesdag, Den Haag

Dit schilderij van Jean-François Millet (1814-1875) uit de De Mesdag Collectie is al sinds het einde van de 19de eeuw bekend onder de titel Vissersvrouw, waarschijnlijk vanwege het feit dat de vrouw op een dramatische manier in de verte kijkt, alsof ze wanhopig wacht op de terugkomst van haar man die op zee is. Het is echter helemaal niet zeker of dit ook daadwerkelijk een vissersvrouw is: niets aan haar kleding en omgeving verwijst daarnaar. Millet schilderde tussen 1845 en 1850 wel meer vrouwen in pathetische poses, zonder duidelijk zichtbare oorzaak voor hun onrust of dramatische situatie. Zulke schilderijtjes kregen daarom vaak een nieuwe, weinig zeggende titel als ze van eigenaar veranderden.

detail verfoppervlak Vissersvrouw: de donkergroene laag wordt door aanwijsstok aangewezen

Overschilderen
Door nauwkeurige observatie van het verfoppervlak van het schilderij met behulp van een stereomicroscoop kon worden vastgesteld dat de voorstelling van de zogenaamde vissersvrouw is geschilderd op verflagen met afwijkende kleuren, die niets met die vrouw te maken hebben. Zo is langs de randen van het schilderij, maar ook bijvoorbeeld onder de rode kleding van de vrouw, een donkergroene laag te zien. Dit sterkte het vermoeden dat er een andere voorstelling onder kon zitten. 
 

Röntgenopname van de 'Vissersvrouw' laat onderliggende voorstelling zienRöntgenopname 
Röntgenopnamen van het schilderij laten zien dat zich onder Vissersvrouw inderdaad een andere voorstelling bevindt. Het lijkt een naakte vrouw, misschien een baadster, tegen een bosrijke omgeving. Rond 1845 schilderde Millet wel vaker dit soort onderwerpen. De decoratieve, licht erotische voorstellingen, met vaak een baadster of slapende naakte vrouw, waren geliefd bij kunsthandelaars en verzamelaars. De werken gaven hem weinig artistieke bevrediging, maar boden hem wel de gelegenheid te oefenen in het schilderen van de menselijke figuur. Deze ervaring kon hij gebruiken voor het schilderen
van grote, ambitieuze mythologische en religieuze voorstellingen die hem – zo hoopte hij – meer roem in officiële kringen zouden opleveren. Voor veel van deze werken, ook dit schilderij, koos Millet een standaard formaat geprepareerd doek, dat in winkels voor kunstenaarsbenodigdheden verkrijgbaar was. Millet heeft de voorstelling van de naakte vrouw niet weggeschrapt, weggeschuurd of overschilderd voordat hij er de vissersvrouw op schilderde. Ook het formaat van het doek bleef bij het overschilderen gehandhaafd.


Dwarsdoorsnede 'Vissersvrouw', opvallend licht, vergroting oorspronkelijke opname 200xVerfmonster
In een dwarsdoorsnede die is genomen van de blauwgrijze kleding van de vissersvrouw is te zien dat zich onder de blauwgrijze verflaagjes twee lichtere crèmekleurige verflagen en een witte grondering bevinden. De crèmekleurige verflagen behoren tot de vleespartijen van het naakt onder de vissersvrouw. Het mengsel van pigmenten dat Millet heeft gemaakt om die partijen te schilderen is vrijwel identiek aan mengsels die hij rond 1848 gebruikte voor huidkleurige gedeelten in andere schilderijen.

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links