Hergebruik van materialen: Mand met viooltjes


Vincent van Gogh (1853-1890), Mand met viooltjes, 1886, Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

Het stilleven Mand met viooltjes dateert uit 1886 en is gemaakt toen Van Gogh in Parijs woonde. De voorstelling blijkt over een eerdere compositie heen te zijn geschilderd. Aangezien Van Gogh deze heeft afgeschraapt voordat hij aan een nieuw werk begon, is de eerste schildering niet meer te ‘lezen’ door middel van een röntgenfoto.

Verflagen
De restanten van de eerste verflagen zijn te zien in deze verfdwarsdoorsnede die daarmee veel informatie prijsgeeft. De twee onderste, door elkaar heen lopende lagen zijn de restanten van de eerste, afgeschrapte voorstelling. Van Gogh bedekte deze met een laag koolstofhoudende zwarte verf. Daar bovenop bracht hij twee nieuwe witte afdeklagen (de grondlaag) aan waarop hij het stilleven schilderde. De bovenste verflaag in de dwarsdoorsnede toont de achtergrond van het stilleven:

Verfdwarsdoorsnede

een mengsel van smaragdgroen, ultramarijnblauw, vermiljoenrood, organisch rood en zinkwit.

Krimpscheuren
Door de vele barstjes in het oppervlak van het schilderij is de door Van Gogh aangebrachte witte grondering zichtbaar geworden.
Macrofoto van krimpscheurenDe aanwezigheid van deze ‘krimpscheuren’ wijst er op dat hij al met het schilderen van het stilleven begon voordat de grondlaag volledig droog was geworden. Als de onderlaag opdroogt, krimpt deze. Dit veroorzaakt spanning in de bovenlaag, waardoor de verf barst. Met behulp van een scannende elektronenmicroscoop kon worden aangetoond dat de grondlaag zinkwit bevat, naast andere witte en kleurloze pigmenten. Zinkwit staat bekend om zijn lange droogtijd en heeft waarschijnlijk de droging van de ondergrond vertraagd, waardoor dit probleem is ontstaan. 

Te kwetsbaar
Door de barsten in het verfoppervlak is het schilderij te kwetsbaar geworden om het nog te vervoeren. Tijdens de reis zouden verfschilfers kunnen losraken. Het werk wordt daarom niet meer uitgeleend. Bovendien ‘kruipt’ de grondering door de krimpscheuren en verspreidt zich zelfs over het vernis heen. Het is een proces dat nog steeds niet is gestopt.

Perspectiefraam
Infraroodreflectogram met perspectiefraamlijnenDoor het bestuderen van het schilderij met behulp van infraroodstraling werd een uitgebreide schets voor het stilleven ontdekt, die met een koolstofhoudend tekenmateriaal (bijvoorbeeld zwart krijt) op de witte grondering is aangebracht. Naast een schets uit de losse pols van de bloemen, lijkt Van Gogh een perspectiefraam gebruikt te hebben om de correcte proporties van de compositie – gezien vanuit een hoger standpunt –  te bepalen. Van Gogh nam de lijnen van het perspectiefraam over op het doek. Aan de telkens net iets verschuivende contourlijnen is te zien dat hij veel moeite deed om de juiste positie van het raam nauwkeurig te bepalen.

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links