Stilleven met bijbel, 1885

Vincent van Gogh (1853-1890)

  • Olieverf op doek, 65.7 x 78.5 cm
  • Van Gogh Museum, Amsterdam
    (Vincent van Gogh Stichting)
  • F 117


Op het eerste gezicht doet het denken aan een 17de-eeuws stilleven, dit schilderij met boeken en een uitgedoofde kaars. In de 17de eeuw verwezen zulke objecten naar de vergankelijkheid van de mens en het tijdelijke karakter van kennis, rijkdom en andere aardse zaken - in tegenstelling tot het veel belangrijkere en eeuwigdurende Christelijke geloof. Met dit schilderij borduurt Van Gogh voort op deze traditie, maar hij geeft er ook een heel persoonlijke invulling aan.

Meer informatie over "Stilleven met bijbel"

Het gebruik van zwart

In een brief aan zijn broer Theo beschreef Vincent dit werk als 'een stilleven van een open, dus een gebroken wit, bijbel in leer gebonden, tegen een zwart fond met geelbruinen voorgrond, met nog een noot citroengeel'. Van Gogh leek ermee te willen laten zien dat het gebruik van de kleur zwart in een schilderij goede resultaten kan opleveren. Met zijn broer had hij hierover al veel discussie gevoerd in hun correspondentie.
Theo vond de met zwart gemengde kleuren in Vincents doeken te donker en te somber. Hij stimuleerde zijn broer om heldere, lichtere tinten te gebruiken, net als de impressionisten. Maar Vincent beriep zich op 17de-eeuwse Hollandse meesters als Frans Hals, die ook veel zwart in hun werk toepasten. Later, in Parijs, zou hij echter tegenover Theo toegeven dat zijn donkere kleurgebruik ouderwets was en zou hij zijn palet aanpassen aan de nieuwe normen.

Symboliek

De afgebeelde voorwerpen hangen waarschijnlijk samen met Vincents relatie tot zijn vader, dominee Theodorus Van Gogh, die in maart 1885 plotseling overleden was. De Statenbijbel was eigendom van zijn vader en staat symbool voor diens traditionele geloof en strenge levenswandel. Het boek ligt opengeslagen op Jesaja 53, waarin de komst van de Verlosser wordt voorspeld, die niet als zodanig erkend wordt.
Naast de bijbel plaatste de schilder de eigentijdse roman ‘La joie de vivre’ van de Franse schrijver Emile Zola. Van Gogh was gefascineerd door Zola en de Franse naturalistische literatuur, die hij zag als een soort ‘bijbel van het moderne leven’. Met het contrast tussen de twee boeken lijkt hij zijn kritische houding ten opzichte van zijn vader te illustreren.
De uitgedoofde kaars kan – net als in de 17de eeuw – de dood symboliseren, maar zou hier ook kunnen verwijzen naar Van Goghs opvattingen over de afnemende invloed van het traditionele Christendom. De betekenis van het schilderij blijft raadselachtig.

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links