De courtisane (naar Eisen), 1887

Vincent van Gogh (1853-1890)

  • Olieverf op doek, 105.5 X 60.5 cm
  • Van Gogh Museum, Amsterdam
    (Vincent van Gogh Stichting)
  • F 373


De courtisane illustreert Van Goghs interesse in Japan en de Japanse prentkunst. Voor dit schilderij maakte hij gebruik van een prent van de Japanse kunstenaar Kesai Eisen, die in 1886 op de omslag van een themanummer van het tijdschrift Paris Illustré stond. Hij kopieerde en vergrootte de Japanse dame met behulp van een gerasterde overtrektekening. Hij gaf haar een kleurig gewaad en plaatste haar tegen een felgele achtergrond.

De rand van het werk vormt een samenhangend geheel. Het is een waterlandschap met rietstengels, kikkers, waterlelies, kraanvogels en in de verte een bootje; motieven die Van Gogh aan andere Japanse prenten ontleende. De dieren zijn zeker niet toevallig gekozen. In het Frans van die tijd waren ‘grue’ (kraanvogel) en ‘grenouille’ (kikker) gangbare benamingen voor prostituées; een verwijzing naar het beroep van deze vrouw.

Meer informatie over "De courtisane (naar Eisen)"

Van Goghs verzameling van Japanse prenten

In Antwerpen was Van Gogh voor het eerst in aanraking gekomen met Japanse prenten. Hij had veel bewondering voor het heldere kleurgebruik en het expressieve karakter van de voorstellingen en begon al snel zelf prenten te verzamelen.
In Parijs bestudeerde hij het werk van de impressionisten en kreeg hij zicht op de invloed van de Japanse prentkunst op de vernieuwingen in de schilderkunst. Ook organiseerde hij in het voorjaar van 1887 een tentoonstelling van zijn eigen prentencollectie in het Café du Tambourin. In een portret van caféhoudster Agostina Segatori is een verwijzing naar de expositie te zien.

Nog meer Japan

De courtisane is niet het enige werk waarin van Gogh een Japanse prent kopieerde. Twee andere voorbeelden zijn De bloeiende pruimenboom en De brug in de regen, beide gemaakt naar houtsneden van Utagawa Hiroshige uit zijn eigen verzameling. De randen zijn hier gevuld met aan andere Japanse prenten ontleende kalligrafische tekens. Een verschil met de originelen is het kleurgebruik. Van Gogh gebruikte andere, fellere kleuren of hij zette de gebruikte kleurcontrasten nog eens extra aan.
Ook in Van Goghs latere werk blijft de invloed van Japanse prenten zichtbaar, in de gestileerde vormgeving, het gebruik van sterke contouren, afsnijdingen en kleurconstrasten en de keuze voor bepaalde onderwerpen, zoals bloeiende bomen en knoestige takken. De zaaier is hiervan een goed voorbeeld. Met de felle, onwerkelijke kleuren en de afgesneden boom op de voorgrond grijpt het werk weer terug op De bloeiende pruimenboom.

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links