De stem van het koren: Zaaiers

Jean-François Millet (1814-1875), De zaaier, 1850, Boston Museum of Fine Arts, BostonVan Gogh maakte in Arles diverse schilderijen van een zaaier in een veld met een ondergaande zon. Jean-François Millets Zaaier was daarbij zijn grote voorbeeld. Van Gogh beschouwde de cyclus van de groei van de gewassen – met name van het koren – als een metafoor voor het ontstaan van nieuw leven, de groei, bloei en tenslotte het verval. De activiteit van het zaaien, terwijl de avond valt, was daarmee een mooi symbool voor het altijd doorgaande leven.

Krachtig kleurgebruik
Van Gogh wilde zijn zaaier een eigentijdse uitdrukking geven met behulp van krachtig kleurgebruik. Hij werkte met zogenaamde complementaire contrasten, zoals geel en paars. In zijn verlangen naar een uitgesproken coloriet ging het effect van de schemering aanvankelijk verloren: de helder gele zon omgeven door stralende kleurstreken lijkt eerder de morgen dan de avond aan te kondigen. In een latere versie dempte Van Gogh het geel van de lucht met groen en kreeg de zon enkel een donkere omlijning, waarmee hij de invallende duisternis goed wist te treffen.

Vincent van Gogh (1853-1890), De zaaier, 1888, Kröller-Müller Museum, OtterloVincent van Gogh (1853-1890), De zaaier, 1888, Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Bekijk vergroting Bekijk vergroting

Avondeffecten
Afgezien van de symbolische betekenis, laat De zaaier ook lichteffecten zien die typerend zijn voor de vroege avond, zoals een geelgroenige hemel en rozegetinte wolken. Ook de overdreven grote ondergaande zon is een schemerverschijnsel dat wel 'maanillusie' wordt genoemd. Het is dus heel aannemelijk dat Van Gogh natuurlijke lichtverschijnselen schilderde, hoewel hij zelf opmerkte in een brief over De zaaier aan Emile Bernard: ‘het kon me weinig schelen hoe de kleuren in werkelijkheid waren’.

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links