De aardappeleters, 1885

Vincent van Gogh (1853-1890)

  • Olieverf op doek, 82 X 114 cm
  • Van Gogh Museum, Amsterdam
    (Vincent van Gogh Stichting)
  • F 82

Van Gogh maakte De aardappeleters in april/mei 1885 en zag dit werk als een soort meesterproef. Hij koos een moeilijke compositie om te bewijzen dat hij op weg was een goede figuurschilder te worden. Bovendien wilde hij een echte ‘boerenschilder’ zijn, net als de Franse meester Jean-François Millet die hij zeer bewonderde.
Met De aardappeleters probeerde Van Gogh een heel realistisch ‘boerenschilderij’ te maken, zonder de werkelijkheid te idealiseren of - zoals andere schilders volgens hem deden - ‘zoetsappig’ te maken. Hij wilde benadrukken dat deze mensen ‘met de handen die ze in de schotel steken, zelf de aarde hebben omgespit en [...] dat zij hun eten zo eerlijk verdiend hebben’. Voor de gezichten streefde hij naar ‘de kleur van een goed stoffige aardappel, ongeschild natuurlijk’.

Meer informatie over "De aardappeleters"

Boerenmaaltijd

Het onderwerp van een ‘boerenmaaltijd’ was niet geheel nieuw. In 1882, enkele jaren voor Van Gogh’s Aardappeleters, schilderde Jozef Israëls al zijn Boerengezin aan tafel , nu in de collectie in het Van Gogh Museum.
Van Gogh had veel bewondering voor Jozef Israëls, de schilder van vissers en boeren die hij beschouwde als een soort ‘Nederlandse Millet’. Hij had Israëls’ schilderij gezien en beschreef het in maart 1882 in een brief aan zijn broer Theo. Het werk is zonder twijfel een inspiratiebron geweest voor Van Gogh om zijn eigen, persoonlijke versie te maken van een boerengezin aan een eenvoudige maaltijd.

Compositie gewijzigd

Op de eerste compositiestudies van De aardappeleters - een tekening en een olieverfschets - zijn slechts vier figuren afgebeeld, gegroepeerd rond een tafel met een schaal aardappelen. In een latere schets voegde hij een vijfde persoon toe. De anderen schoven een stukje op. Omdat de vrouw rechts hierdoor te ver van de aardappels af kwam te zitten, liet de schilder haar koffie inschenken. Het resultaat is vreemd, want ook in Van Goghs tijd was koffie met aardappels geen gebruikelijke combinatie.

Met dit compositieschema was Van Gogh blijkbaar heel tevreden. Hij gebruikte het voor het uiteindelijke schilderij en maakte zelfs al een uitgewerkte litho van het tafereel nog voordat hij aan de definitieve versie was begonnen! Deze stuurde hij naar zijn broer Theo en naar enkele kunsthandelaars. Noch de litho, noch het voltooide schilderij bracht hem echter het gehoopte succes. Er kwam daarentegen nogal wat kritiek op het werk, met name op de houterige poses van de figuren. En het commentaar van zijn collega Van Rappard was zelfs zo hard en negatief dat Van Gogh de vriendschap meteen verbrak.

Leo Jansen over 'De aardappeleters'

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links