Arles: een veelbewogen tijd

Vincent van Gogh 2 Reacties »

Zoals Axel vorige week schreef, was de periode waarin Van Gogh De slaapkamer schilderde een veelbewogen tijd. Al kan ik daar wel aan toevoegen dat er in zijn leven altijd wel wat aan de hand was. Toen Van Gogh zijn slaapkamer schilderde, verbleef hij in Het gele huis, in gespannen afwachting van de komst van Paul Gauguin.

Van Gogh was zelf al in februari van dat jaar (1888) verhuisd van het hectische Parijs naar het landelijke Arles, in Zuid-Frankrijk. Hier was het leven goedkoper en kon hij in de buitenlucht rustig werken aan het ontwikkelen van een eigen stijl. Van Gogh vond in Arles het heldere licht en de vrolijke kleuren die hij zo bewonderde in de Japanse houtsneden.

Japanse prent van Utagawa Hiroshige, Fukoroi De beroemde vliegers van Enshu, 1855

Het gele huis

In mei huurde Van Gogh het gele huis als atelier, maar hij ging er pas in september wonen. In de brief aan Theo waarin hij het huis beschrijft, kwam hij met het idee op de proppen om hier samen met de kunstenaar Paul Gauguin te gaan wonen en werken.

Van Gogh droomde in zijn afzondering van een broederschap van kunstenaars. Behalve Gauguin zou ook de schilder Emile Bernard daar deel van kunnen uitmaken. Van Gogh wilde zo kosten besparen en eventuele opbrengsten delen. Maar naast die financiële voordelen, verlangde hij vooral naar gelijkgestemd gezelschap.

Uiteindelijk zegde Gauguin toe. Het aantrekkelijke vooruitzicht van de financiële steun die Vincents broer Theo hem bood, zal ongetwijfeld aan dit besluit hebben bijgedragen.

Vincent van Goghs schilderij van Het gele huis uit 1888

Een kunstenaarshuis

Van Gogh meubileerde het gele huis zorgvuldig, zodat hij er samen met Gauguin zou kunnen wonen. Bovendien werkte hij maandenlang aan een serie doeken om de vertrekken mee te decoreren. De slaapkamer is daar een van. Niet alleen wilde Van Gogh van het gele huis een karakteristiek ‘kunstenaarshuis’ maken; hij maakte ook een artistiek statement richting Gauguin, door letterlijk en figuurlijk laten zien wat hij in huis had! Zoals De zonnebloemen.

Hoe het afliep tussen Van Gogh en Gauguin is vrij algemeen bekend: het werd een drama. Binnen twee maanden ontstonden er zoveel spanningen tussen de twee kunstenaars, dat Van Gogh op 23 december 1888 een deel van zijn linkeroor afsneed. Hoewel veel mensen menen deze latere ellendige gebeurtenissen al in De slaapkamer te kunnen zien, was Van Gogh tijdens het schilderen van dit werk juist erg optimistisch.

Afronding vooronderzoek

Onderzoekstechnieken, Samenwerking, Voorbereiding 1 Comment »

Afronding vooronderzoek

Momenteel ben ik nog bezig met de afronding van het vooronderzoek naar De slaapkamer. Dit vooronderzoek heeft ongeveer een jaar geduurd: je begint immers niet onvoorbereid aan de restauratie van een meesterwerk! Een paar keer heb ik het werk van zaal laten halen om het van dicht bij te kunnen bestuderen, om röntgenfoto’s en infraroodopnamen, of om minuscule verfmonsters te nemen.

Samenwerking met natuurwetenschappers

Die verfmonsters zijn op hun beurt weer grondig bestudeerd door natuurwetenschappers in de laboratoria van Instituut Collectie Nederland en Shell. Daar hebben ze apparatuur die nog geavanceerder is dan die in ons eigen restauratieatelier. Zo vonden we antwoorden op onze vragen, antwoorden die we nodig hebben voordat we aan een nieuwe behandeling van De Slaapkamer konden beginnen.

Bekijk de beelden die we vorig jaar maakten.

Beginnen!

Onderzoekstechnieken, Voorbereiding 5 Reacties »

Uitgelijst

De slaapkamer ligt uitgelijst en wel op me te wachten in het restauratieatelier. Ik heb zin om aan deze restauratie te beginnen! Toen ik in 1999 hoofdrestaurator werd van het Van Gogh Museum, kreeg ik al snel het dossier over dit schilderij in handen. Daaruit bleek dat het doek al sinds de jaren ’80 op de lijst van ‘te restaureren werken’ staat. Toch is het maar goed dat we gewacht hebben, want met de huidige onderzoekstechnieken zijn we veel meer te weten gekomen dan zo’n twintig jaar geleden mogelijk was.

Met een speciale kar wordt De slaapkamer veilig vervoerd van museumzaal naar restauratieatelier.

 

Schade

Dit schilderij heeft veel te lijden had gehad sinds het moment dat het de schildersezel van Van Gogh verliet. Een deel van de schade aan het schilderij ontstond al tijdens Van Goghs leven. Dat weten we uit brieven die Van Gogh schreef aan zijn broer Theo. De kunstenaar heeft het doek bijvoorbeeld opgerold, zodat hij het kon versturen.

Ook de overstroming vlakbij Van Goghs huis verklaart veel van het craquelé (fijne barstjes in de verf) en het verfverlies. Deze foto van het verfoppervlak, gemaakt door de lichtmicroscoop, laat duidelijk de sporen van de tijd zien.

Als je door de lichtmicroscoop kijkt, zie je de barstjes in de verf die in de loop van de tijd ontstaan zijn.

De slaapkamer wordt gemist

Voorbereiding 2 Reacties »

Vandaag start ik dit blog over de restauratie van een van de meest beroemde schilderijen uit onze collectie: De slaapkamer. De voorbereidingen voor deze restauratie zijn al een tijdje aan de gang. Begin januari is het schilderij van zaal gehaald, na afloop van de tentoonstelling over Van Goghs brieven. Sindsdien wordt het werk erg gemist: de mensen van de informatiebalie van het museum vertellen me dat zij vrijwel dagelijks vragen over het schilderij krijgen. In het gastenboek op de balie vonden we deze boodschap van Spaanse bezoekers:

Hedendaags schetsje van De slaapkamer in het gastenboek

Hedendaags schetsje van De slaapkamer

 

Veelzeggend schilderij

Al die belangstelling voor dit ene schilderij verwondert mij niets: De slaapkamer is een echte publiekslieveling. Dat komt ongetwijfeld door de krachtige kleuren, de sterke compositie en niet te vergeten door het persoonlijke onderwerp – Van Gogh schilderde zijn eigen slaapkamer.

De kunstenaar maakte het schilderij toen hij in Arles woonde, een veelbewogen periode in zijn leven (1888-1889). Zijn individuele stijl, herkenbaar aan een expressieve schilderwijze en rijke kleuren, kwam in die tijd tot volle wasdom.

De slaapkamer is een kunstwerk dat kunsthistorici en restauratoren veel aanknopingspunten biedt om verhalen te vertellen over Van Goghs leven, werk en ideeën. Dat maakt het tot een van de interessantste werken uit de collectie van het Van Gogh Museum, en daar willen we zo veel mogelijk mensen van laten genieten. De uitgebreide restauratie maakt dat mogelijk.

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed