Het resultaat – and beyond

kleur, Samenwerking, Vincent van Gogh Reageren uitgeschakeld

Wanneer kunnen we de restauratie van De slaapkamer geslaagd noemen? Ik zou zeggen: als de conditie verbeterd is en als het er beter uitziet. Ella heeft dus prachtig werk geleverd want de oude restauraties zijn vervangen door betere, de retouches doen meer recht aan wat Van Gogh wilde (namelijk rustige, egale kleurvlakken), en het geheel heeft een nieuwe helderheid die de kleuren veel meer tot hun recht laat komen. Het was al een sterk schilderij maar de wall power is nóg groter geworden.

Maar er is meer: Ella en al die mensen die haar hebben ondersteund, hebben heel veel onderzoek gedaan en dat heeft behalve een enorme hoop informatie ook nieuwe vragen opgeleverd. Dat vind ik een minstens zo belangrijk resultaat van het project. Moeten we nu alle andere oude restauraties vervangen? Zijn er nog meer randjes van schilderijen ‘het hoekje omgegaan’ door nieuwe opspanningen? Moeten we de verkleurde, nu groenige vlek onder de stoel links in De slaapkamer (die dus niet als schaduw bedoeld is) retoucheren om hem meer met de rest van de vloer in overeenstemming te brengen?

Het meest intrigerend is natuurlijk die vraag naar verkleuringen. Nu we weten dat de paars-roze vloer en de blauwe muren respectievelijk meer oranje-rood en violet geweest moeten zijn, zou je willen weten hoe het werk er oorspronkelijk uitgezien moet hebben. Of we dat ooit precies zullen kunnen reconstrueren betwijfel ik maar we gaan in de toekomst natuurlijk kijken naar andere werken waarin Van Gogh volgens zijn brieven bijvoorbeeld violet gebruikte terwijl we daar nu blauw zien. Om te beginnen de andere versies van De slaapkamer, maar ook bijvoorbeeld zijn geschilderde kopieën naar zwartwitprenten die hij zelf ‘vertalingen in kleur’ noemde. Zoals Ondergesneeuwd veld met een eg.

Vincent van Gogh, Ondergesneeuwd veld met een eg, 1890

Wat we in dit werk als bijna witte sneeuw zien, moet oorspronkelijk oranje-roze geweest zijn want de ondergaande zon bescheen de witte sneeuw….

Werk aan de winkel dus. En we zijn al begonnen: volg de blog over Van Goghs atelierpraktijk. Ooit zullen De slaapkamer en de nieuwe vragen daar aan de orde komen. Wat maar weer eens een oude wijsheid bevestigt: over grote kunstwerken raak je nooit uitgepraat.

De eerste bedoeking

Samenwerking, Voorbereiding Reageren uitgeschakeld

 

Toen restaurator Traas De Slaapkamer in 1931 onder handen nam, vermeldde hij dat hij het schilderij opnieuw had bedoekt, en hij klaagde dat het werk vreselijk te lijden had gehad van een eerdere bedoeking. Daaruit kunnen we opmaken dat het inderdaad al vroeg is bedoekt. Het ging hierbij vrijwel zeker om een traditionele Franse stijfselbedoeking en niet om de was/hars-methode die in Nederland gebruikelijk was.

Het bekijken van tweede versie van De Slaapkamer in Chicago, samen met collega's

Met Inge Fiedler (microscopist, Art Institute of Chicago) bespreek ik de resultaten van verfmonster analyses.

Het bestuderen van tweede versie van De Slaapkamer in Chicago

Hier bekijk ik het verfoppervlak met een hoofdloep.

                                                                                                                                                                                                                                                                                               Groot was mijn opwinding toen ik van collega’s bij het Art Institute in Chicago hoorde dat op hun latere versie van De Slaapkamer nog zo’n vroege stijfselbedoeking zat. Toen we dit schilderij samen bekeken, ontdekten we dat die bedoeking nogal amateuristisch was uitgevoerd, met druppels en vegen stijfsel op de achterkant van het doek.

Detail van de vroege stijfselbedoeking van de tweede versie van De Slaapkamer (Chicago).

                                                                                                                                                                                               Het is goed mogelijk dat de beide versies van De Slaapkamer zijn bedoekt kort nadat ze eind december 1889 naar Theo waren verstuurd. Dat zou in overeenstemming zijn met Vincents eerdere advies, en wellicht werd de bedoeking gedaan door de man die hij had aanbevolen, omdat deze niet zo duur was. Helaas kan dit niet meer worden bevestigd, want op de Amsterdamse versie zijn geen sporen van de eerdere bedoeking bewaard gebleven. Een vergelijking van de fysieke behandelingskenmerken met die van de versie in Chicago is daarom niet mogelijk.

Afronding vooronderzoek

Onderzoekstechnieken, Samenwerking, Voorbereiding 1 Comment »

Afronding vooronderzoek

Momenteel ben ik nog bezig met de afronding van het vooronderzoek naar De slaapkamer. Dit vooronderzoek heeft ongeveer een jaar geduurd: je begint immers niet onvoorbereid aan de restauratie van een meesterwerk! Een paar keer heb ik het werk van zaal laten halen om het van dicht bij te kunnen bestuderen, om röntgenfoto’s en infraroodopnamen, of om minuscule verfmonsters te nemen.

Samenwerking met natuurwetenschappers

Die verfmonsters zijn op hun beurt weer grondig bestudeerd door natuurwetenschappers in de laboratoria van Instituut Collectie Nederland en Shell. Daar hebben ze apparatuur die nog geavanceerder is dan die in ons eigen restauratieatelier. Zo vonden we antwoorden op onze vragen, antwoorden die we nodig hebben voordat we aan een nieuwe behandeling van De Slaapkamer konden beginnen.

Bekijk de beelden die we vorig jaar maakten.

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed