Het oog van de schilder

kleur, Vincent van Gogh Reactie toevoegen

Het spel van de complementaire kleuren, over koele en warme en primaire en secundaire kleuren

 

Strijd tussen primaire kleuren

De slaapkamer van Van Gogh in de huidige gerestaureerde staat, is een kraakhelder, schoon schilderij. Het oogt koel en vol van kleur, en toch is dit maar een deel van het verhaal. De frisblauwe wanden suggereren een weidsheid die bij nader inzien haaks staat op de verhouding tussen vloer en bed en hoe de schilder de ruimte beschrijft in zijn brieven. In de huidige situatie verkeren de drie primaire kleuren op voet van oorlog, waarbij blauw overheerst. Schildertechnisch bezien is het een onrustig schilderij.

 

Kleur en toon

‘Ik heb een absolute rust willen uitdrukken met al die verschillende tonen’, schrijft Van Gogh aan Gauguin. Hij is ruim twee dagen niet buiten geweest om zijn overbelaste ogen tot rust te laten komen en schildert als eerste het interieur van zijn kleine slaapkamer.

Rust weergeven in een schilderij betekent het vermijden van contrasten en dat bereik je door de kleuren eenzelfde grijswaarde, toon, te geven. De snelste manier om te beoordelen of die rust bereikt is, is om door je oogharen naar het beeld te kijken, eigenlijk gluren: details vervagen en alleen grote vlakken en lijnen blijven over. Zo is in één oogopslag te zien waar het in dit schilderij rammelt; namelijk bij de wanden en de deken. De eerste zijn te licht en de tweede is te donker. Door in de digitale impressie van het schilderij het lila in de muren terug te brengen, (door het wit eruit te halen), en het rood van de deken te verhelderen, komen de grijswaarden weer in balans en keert de rust in het beeld terug.

Vincent schrijft dat het enige wit dat hij in het schilderij wil, de reflectie in de spiegel is: zoals hij het zelf omschrijft, het vierde paar complementaire kleuren, wit en zwart, vertegenwoordigd door de spiegel en de lijst. Dit effect valt nu volledig weg door het vele wit in de muren.

 

Impressie

Impressie van de originele kleuren van De slaapkamer. Met dank aan Roy Berns en medewerkers van Van Gogh Museum, RCE en Shell

Impressie van de originele kleuren van De slaapkamer. NB: deze kleurenimpressie toont de originele kleuren van De slaapkamer zoals ze mogelijk zijn geweest toen Van Gogh het schilderij maakte.

 

Koele en warme kleuren

Uit de impressie blijkt de logica van het originele kleursysteem – gebaseerd op één dominante primaire kleur en een spel tussen elkaar versterkende, complementaire, secundaire, warme en koele kleuren.

De koele kleuren:
Paars (violet) – wanden
Terracotta – vloer
Citroengroen – lakens en kussen
Smaragdgroen – raamkozijn

De warme kleuren:
Scharlakenrood – deken
Chroomgeel – bed
Ultramarijn – deurlijsten

Verder gebruikt Van Gogh uiteenlopende blauwen, zoals het koele, naar groen neigende, Parijs blauw en het warme, naar rood zwemende kobaltblauw. Dat laatste geeft, gemengd met de door Van Gogh veel gebruikte, warme, maar instabiele geraniumlak, samen met wit een mooi paarsviolet.

 

Centrale rol voor deken en bed

De centrale rol is weggelegd voor het primaire, dik opgelegde rood, waar de andere, grotendeels complementaire en secundaire kleuren omheen draaien: koel paars (opgebouwd uit rood, wit en blauw), warm geel, en warm en koel groen (blauw en geel) in verschillende nuances.

Het oog trekt als vanzelf eerst naar de rode deken – tegenwoordig een koel verkleurd rood, vergelijkbaar met cadmiumrood donker – ingebed in het warme geel van het ledikant. De vloer en het meubilair zijn door hun gele en rode componenten met elkaar verbonden en vormen het warme deel van de voorstelling. Dit heeft meteen als voordeel dat ze zich als groep duidelijk op de voorgrond zetten en de basis in het beeld vormen.

De wanden en de deuren zijn een koelere variant van het roze van de vloer. Zij omarmen als het ware het voortoneel. Nu wordt ook de functie van het groene raam zichtbaar, dat zich kan nestelen in het lila (groen is complementair aan het primaire rood. Omdat groen is samengesteld uit de andere twee primaire kleuren worden rood en groen vanwege het versterkende effect vaak als combinatie gebruikt).

In het fletse blauwwit van de muren in de huidige staat van het schilderij is het groene raamkozijn veel te zwaar en geïsoleerd. Het zingt zich visueel los van de wand en zoekt aansluiting bij de rode deken en de groene lijnen aan het voeteneind van het ledikant. Door het lila van de muren in de reconstructie wordt ook het warme, door de luiken getemperde licht buiten weer zichtbaar, nu overschreeuwd door het heldere, primair ogende, blauwwit van de muren.

Het wordt weer het kleine, warme kamertje in een zonovergoten Zuid-Frankrijk, in een oud huis met dikke muren.

Dankzij de nieuwste technieken en, minstens zo belangrijk, een interactie tussen de verschillende disciplines die zich met kunst en kleur bezig houden, kan Van Goghs werk begrepen en bekeken worden zoals hij het naar alle waarschijnlijkheid bedoelde.

Voor mij als schilder is kennis van het oorspronkelijke materiaal een absolute noodzaak om een kunstwerk te kunnen beoordelen of er een kunsthistorische interpretatie op los te laten. Vincent zou een zucht van verlichting slaken als hij wist dat zijn bedoelingen weer zichtbaar worden.

Comments are closed.

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed