Slaapkamergeheimen

Ambitie

Van Gogh schreef ongeveer een maand voor het schilderen van De slaapkamer over zijn ambitie om via zijn expressieve kleurgebruik de moderne kunst vooruit te helpen: ‘[…] de studie van kleur. Ik heb nog altijd de hoop daarin iets te ontdekken. De liefde van twee geliefden uitdrukken door een huwelijk van twee complementaire kleuren, hun vermenging en hun tegenstellingen, de mysterieuze trillingen van naast elkaar geplaatste tonen.’

Combinaties met andere werken

Een mooi voorbeeld om uit te leggen hoe Van Gogh dacht over kleur en emotie is zijn idee om De slaapkamer te contrasteren met Het nachtcafé . Zoals eerder al genoemd, werkte Van Gogh – in afwachting van de komst van Gauguin – aan een grote groep werken die hij in onderlinge samenhang wilde ophangen ter decoratie van Het gele huis. Daarom dacht Van Gogh bij nieuwe werken vaak meteen aan geschikte combinaties met andere werken. De uiteenlopende dramatische effecten van verschillende kleuren speelden in deze combinaties vaak een bepalende rol.

Vincent van Gogh, Het nachtcafé, september 1888

Vincent van Gogh, De slaapkamer, 1888

Emoties oproepen

Zo ook hier. Zowel in De slaapkamer als in Het nachtcafé wilde Van Gogh met behulp van een uitgesproken kleurkeuze de emoties die hij in een bepaalde omgeving ervoer, oproepen. Die emoties verschilden, net als de voorstellingen, als dag en nacht.  Het ‘bleekviolet’, de ‘rode plavuizen’ en het ‘geel als verse boter’ gebruikte Van Gogh om de ‘absolute rust’ die hij ervoer in zijn eenvoudig ingerichte slaapkamer uit te drukken. 

Toen hij het schilderij maakte, had Van Gogh ook daadwerkelijk rust moeten nemen na een periode van onafgebroken schilderen om de decoratie van Het gele huis te voltooien voor de komst van Gauguin.

Het nachtelijke café was daarentegen een plek, schreef Van Gogh, ‘waar je jezelf kunt slopen, gek kunt worden, misdaden kunt begaan.’ ‘Menselijke hartstochten’ dus, die Van Gogh vertaalde in de ‘strijd tussen het meest uiteenlopende rood en groen’.

Iconen

Persoonlijk denk ik dat het geen toeval is dat juist deze twee werken zijn uitgegroeid tot iconen van de moderne kunst. Het is Van Gogh inderdaad gelukt om door middel van kleur zijn emoties op de beschouwer over te brengen, een mijlpaal in de moderne kunstgeschiedenis.