Van Gogh en de kleurtheorie

Vincent van Gogh Reactie toevoegen

 

De kleuren van De slaapkamer

Van Gogh beschreef de kleuren die hij zorgvuldig voor De slaapkamer had uitgekozen in een brief aan Theo:

De muren zijn bleekviolet. Op de vloer liggen rode plavuizen.

Het hout van het bed en de stoelen zijn geel als verse boter.

Het laken en de kussens heel helder citroengroen

Het dek scharlakenrood.

Het raam groen.

De toilettafel oranje, de waskom blauw.

De deuren lila.

[…]

De lijst zal – omdat er in het schilderij geen wit is – wit worden.

Hoewel Van Gogh inderdaad rode plavuizen had liggen, baseerde hij zijn kleurkeuze zeker niet alleen op de werkelijke kamer. Samen vertegenwoordigden het violet, blauw, groen, geel, oranje en rood de gehele kleurencirkel van wetenschapper Michel Eugène Chevreul (1786-1889).

De kleurencirkel van Chevreul

De kleurencirkel van Chevreul

 

Optische effecten

Van Gogh las over diens kleurentheorie in het handboek Grammaire des arts du dessin, architecture, sculpture, peinture  (1870) van Charles Blanc. Blanc omscheef Chevreuls theorie over de optische effecten van het naast elkaar plaatsen van kleuren als ‘de wet van de complementaire kleuren’. Chevreul benadrukte de relativiteit van de waarneming van kleur, die wordt beïnvloed door de aangrenzende kleuren en tonen. Vooral de kleuren die tegenover elkaar liggen in de kleurencirkel (blauw-oranje, paars-geel en rood-groen) en dus het verst van elkaar zijn verwijderd, de zogenaamde complementaire kleuren, versterken elkaar als ze naast elkaar worden geplaatst.  

 

Complementaire kleuren gebruiken

Hoewel Van Gogh al als jonge kunstenaar in Nederland sterk werd beïnvloed door deze kleurentheorie, plaatste hij pas in Frankrijk onder invloed van de Parijse avant-garde pure complementaire kleurcontrasten naast elkaar.

Net als de (neo)impressionisten koos hij bovendien voor een witte lijst om het werk af te maken. Volgens de theorie van Chevreul vormde die witte lijst, dan wel het gebruik van wit in de voorstelling zelf, een essentieel onderdeel van het werk. Hij schreef: ‘Als wit naast een kleur wordt geplaatst, heeft die kleur een krachtiger verschijning, alsof het witte licht, dat de intensiteit van kleur verzwakt, eruit zou zijn gehaald.’ Daarnaast kan je het wit zien als een rustpunt, een plek om het oog weer op te laden voor de intense ervaring van al die complementaire kleuren.

 

De consequenties van de verkleuringen

Nu we weten hoe belangrijk kleurgebruik eigenlijk wel niet was voor Van Gogh bij het schilderen van De slaapkamer, besef je als lezer misschien ook beter hoe dramatisch de verkleuringen zijn voor de zeggingskracht van het werk. Hoewel het werk nog steeds een meesterwerk is in al zijn schoonheid en kracht, zijn de oorspronkelijke intenties van de kunstenaar grotendeels verloren gegaan.

1 reactie voor “Van Gogh en de kleurtheorie”

  1. Alexander zegt:

    Bedankt voor deze informatieve uiteenzetting.

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed