Het ‘oorspronkelijke’ oppervlak

Vernis Reactie toevoegen

Naast het vergelende effect kan er nog een andere reden zijn om de oude vernislaag van De slaapkamer te verwijderen: het terughalen van het ongeverniste, door de kunstenaar bedoelde uiterlijk van het schilderij. Zoals Fleur in haar blogpost ‘matheid en moderniteit’ beschrijft, werd Van Goghs voorkeur om zijn schilderijen ongevernist te laten zodat het oppervlak mat bleef, gedeeld door andere modernistische schilders uit zijn tijd. 

  

Voor het eerst gevernist 

Jo van Gogh-Bonger (1862-1925), Vincents schoonzus en vroege beheerder van zijn werk, stelde zich wat dit betreft onbuigzaam op. Uit correspondentie blijkt dat ze er faliekant tegen was zijn schilderijen met ‘zelfs maar het dunste laagje’ te laten vernissen. De slaapkamer lijkt dan ook pas na Jo’s dood voor het eerst te zijn gevernist, in 1931 door J.C. Traas. De dikte en de glans van het door Traas aangebrachte vernis wordt tegenwoordig als uiterst ongepast beschouwd. 

  

Verwijdering van het vernis 

Als het door Traas aangebrachte vernis weer is verwijderd, zal het schilderij weer een ongeverniste indruk maken, maar de vraag is hoe het verfoppervlak er precies moet uitzien na de behandeling. Zoals elke kunstenaar weet is het oppervlak van olieverfschilderijen zelden egaal, maar maken plaatselijke variaties in matheid en glans het beeld juist levendig. Al voordat het schilderij de ezel verlaat, kan het oppervlak beginnen te veranderen omdat de schralere verfvlakken ‘inschieten’ en mat worden, terwijl de meer olieachtige vlakken een glanzende ‘huid’ ontwikkelen. Bovendien hebben latere behandelingen door restauratoren, zoals bedoeken, vernissen en het verwijderen van vernis allemaal in zekere mate invloed op de oppervlaktekwaliteit van het schilderij. 

  

Op natuurlijke wijze verouderd en onbehandeld 

Slechts enkele schilderijen zijn aan dergelijke ingrepen ontkomen. Van Goghs Tuin van de inrichting Saint Paul (november 1889) is een uniek voorbeeld van zo’n onbehandeld schilderij, en een unieke visuele referentie hoe een op natuurlijke wijze verouderde, onbehandelde Van Gogh er in onze tijd uitziet. 

Vincent van Gogh, Garden of the asylum, 1889

Vincent van Gogh, Tuin van de inrichting Saint Paul, 1889, olieverf op doek, Van Gogh Museum Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

Detail of Garden of the Asylum

Detail van Tuin van de inrichting Saint Paul

2 reacties voor “Het ‘oorspronkelijke’ oppervlak”

  1. hanneke ockhuizen zegt:

    is de beslissing om wel of niet te vernissen al genomen?
    Misschien kan het wel en heb ik het nog niet ontdekt: is het mogelijk om de restauratie te volgen via een webcam?
    Dank voor het antwoord.
    groet, hanneke

  2. ella ella zegt:

    Beste Hanneke,
    Hartelijk dank voor uw vragen en voor de getoonde belangstelling voor de behandeling van De Slaapkamer.

    Pas na het verwijderen van het oude vernis, de vullingen en overschilderingen, wat een langdurig proces was, kunnen we de toestand van het verfoppervlak werkelijk beoordelen. In de komende dagen zullen we diverse opties testen en bespreken hoe de verzadiging en de glans van de verf zo gelijkmatig mogelijk bereikt kan worden (rekening houdend met het feit dat op enkele kleurvlakken het oude vernis om veiligheidsredenen ongemoeid is gelaten). Het testen en bespreken van de resultaten vergt enige tijd en ik zal er op terugkomen zodra we een keuze hebben kunnen maken. De restauratie wordt overigens niet met een webcam gevolgd, dus u hebt niets gemist. De behandeling vindt grotendeels plaats onder de microscoop en vordert maar heel langzaam; we hopen daarom dat de foto’s die tijdens opeenvolgende stadia van de behandeling zijn genomen u een zo goed mogelijk idee geven van de metamorfose van dit schilderij.

    Ella, Van Gogh Museum

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed