Matheid en moderniteit

Vernis Reactie toevoegen

 

Vernissen of niet      

Nu we moeten besluiten of we De slaapkamer na de restauratie opnieuw gaan vernissen of juist niet, gaan kunsthistorische aspecten voor ons een rol spelen. Zo is het belangrijk om na te gaan hoe Van Gogh zelf over vernissen dacht. Opvallend genoeg liet hij zich daar maar weinig over uit. In brieven die hij in Arles schreef, maakte hij enkele keren melding van zijn keuze voor absorberend doek. Een absorberend doek neemt het bindmiddel olie uit de verf op, wat een droog en mat effect oplevert. Daarentegen vraagt hij in 1890 een keer aan Theo om een van zijn werken te vernissen en adviseert hij kunstcriticus Aurier ook om een van zijn werken van een goede laag vernis te voorzien.     

       

Mat oppervak       

De meeste werken die Van Gogh in Frankrijk maakte, hadden oorspronkelijk een mat oppervlak. Dat weten we doordat er verschillende schilderijen onbehandeld en dus ‘puur’ aan ons zijn overgeleverd: deze zijn stuk voor stuk mat. Van Gogh zal het met zijn moderne kunstenaarsvrienden eens zijn geweest: bijna zonder uitzondering namen zij stelling tegen het vernissen van schilderijen. Matheid stond rond 1888 gelijk aan moderniteit.      

Van Gogh en zijn tijdgenoten gingen bewust op zoek naar een mat effect. Door hun doeken niet langer te vernissen, namen zij afstand van de gladde, glanzend geverniste afwerking die in die tijd gebruikelijk was. Zo profileerden zij zich als moderne kunstenaars.       

De geboorte van Venus is een van de bekendste academische schilderijen uit de Franse 19de-eeuw. Het gepolijste oppervlak van een dergelijk stuk is helaas iets wat je alleen kan ervaren als je voor het originele werk staat.

Een gevernist werk: William-Adolphe Bouguereau, De geboorte van Venus, 1879, olieverf op doek, 300 x 218 cm, Musée d’Orsay, Parijs

 

Buiten schilderen      

Ook de verfschetsen (impressies) die deze avant-gardisten buiten maakten, presenteerden zij niet langer als studies, maar als zelfstandige kunstwerken. Zij verborgen niet langer hun vlotte en schetsmatige werkwijze onder talloze dunne laagjes verf en vernis; sterker nog, ze vonden dat deze gezien mocht worden.      

Het buiten schilderen stelde bovendien bepaalde eisen aan materialen en technieken. De kunstenaars brachten absorberende grondlagen aan op de dragers (doek, hout of papier) en werkten graag met verdunde verf die makkelijk droogde. Zo konden ze snel werken.      

Waar matheid binnen de academische traditie altijd had gestaan voor ‘onaf’, en als minderwaardigheid werd gezien, gold een mat oppervlak nu als een kenmerk van de moderne schilderkunst!      

Een werk zonder vernis: Emile Bernard (1868-1941), Jongen in het gras, 1886, olieverf op doek, 40 x 33 cm, Van Gogh Museum Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

 

Detail van Jongen in het gras

1 reactie voor “Matheid en moderniteit”

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed