Lijsten

Vincent van Gogh Reactie toevoegen
Op verzoek van bezoeker Bill zal ik in deze post wat meer vertellen over de lijsten die De slaapkamer heeft gehad. Weinig mensen beseffen dat de geschiedenis van lijsten lang en complex is, daarom lijkt het me leuk om daar eens uitgebreid op in te gaan. De vele lijsten die de revue hebben gepasseerd, vertellen ons hoe er in verschillende periodes naar het werk van Van Gogh werd gekeken. 

 

Van Goghs keuze 

Omdat Van Gogh De slaapkamer als een van zijn beste werken beschouwde, dacht hij dat hij het werk op den duur zou kunnen tentoonstellen en verkopen. Hij deed Theo daarom meteen een suggestie voor een passende omlijsting. In de lijn van zijn voorgangers, de impressionisten, koos hij voor een eenvoudige witte lijst. Daar zat meer achter dan slechts een modieuze voorkeur voor wit. Van Gogh schreef: ‘De lijst zal – omdat er in het schilderij geen wit is – wit worden’. Uit die zin blijkt dat de lijst voor Van Gogh een integraal deel was van De slaapkamer. Met het wit van de lijst was de kleurencirkel compleet en werden alle kleurcontrasten optimaal benut. Hoe Van Gogh zijn kleurentheorie precies toepaste, zal ik in een volgende post verder uitleggen. 

 

De lijstengeschiedenis van De slaapkamer 

Theo – en later zijn weduwe Jo – lieten Van Goghs belangrijkste werken vermoedelijk inlijsten door verfhandelaar Père Tanguy. Zij kozen voor een eenvoudig en goedkoop model met brede, effen lijsten van hout, en hielden daarbij rekening met Vincents sobere en moderne smaak. De lijst van De slaapkamer werd wit geschilderd, precies zoals Vincent had opgedragen. 

De slaapkamer (rechts) in zijn vroege lijst, in een opstelling van geleende Van Goghs in het Rijksmuseum, 1918

De slaapkamer (rechts) in zijn vroege lijst, in een opstelling van geleende Van Goghs in het Rijksmuseum, 1918

 

Een duurdere lijst voor een duurdere kunstenaar 

Na 1900 werd Van Gogh langzaam maar zeker enorm populair. Vele kunstenaars lieten zich door zijn werk inspireren en steeds hogere prijzen werden voor zijn werk neergeteld. Veel handelaren klaagden echter dat zijn schilderijen armoedig waren ingelijst. Om recht te doen aan Van Goghs nieuwe status als gevestigd kunstenaar werden zijn doeken steeds vaker ingelijst in meer traditionele vergulden lijsten. Toen Jo Van Gogh-Bonger veel van Van Goghs werken, waaronder De slaapkamer, in permanent bruikleen aan het Stedelijk Museum gaf, liet ook zij ze voorzien van dunne gouden lijsten. 

Opstelling van de geleende Van Goghs in het Stedelijk Museum, met De slaapkamer in zijn nieuwe gouden lijst, circa 1931

Opstelling van de geleende Van Goghs in het Stedelijk Museum, met De slaapkamer in zijn nieuwe gouden lijst, circa 1931

 

Transportlijsten  

Toen de Van Goghs in de Tweede Wereldoorlog in veiligheid moesten worden gebracht, werden ze voorzien van zogenaamde ‘transportlijsten’. Eenvoudige simpele latjes die enkel en alleen ter bescherming dienden, en niet ter versiering. De zoon van Theo en Jo, Vincent-Willem Van Gogh, erfgenaam van de Van Gogh-collectie, koos er na de oorlog voor om deze noodoplossing aan te houden. Hij presenteerde de collectie – eerst in het Stedelijk, later in het in 1973 geopende Van Gogh Museum – dus heel bewust in de transportlijsten. Hij beschouwde deze vanwege hun functionele uiterlijk zonder poespas als uiterst modern en passend bij de sobere smaak van Vincent zelf. 

De opstelling van de Van Goghs in het net geopende Van Gogh Museum, met De slaapkamer in haar zogenaamde transportlijst, ca. 1975.

De opstelling van de Van Goghs in het net geopende Van Gogh Museum, met De slaapkamer in haar zogenaamde transportlijst, ca. 1975.

Terug naar de wensen van het Van Gogh Museum. In 1981 werd besloten dat de transportlijsten wel erg armoedig aandeden. Men koos weer voor gedecoreerde, vergulden lijsten. Daar kwamen veel boze reacties op vanuit het publiek.  

Slechts negen jaar later ging de staf van het Van Gogh Museum daarom een nieuw experiment aan. Men lijstte de werken nu in zoals Van Gogh het had gewild: De slaapkamer kreeg nu weer een eenvoudige witte lijst. Ook deze keuze werd al snel weer teruggedraaid, omdat de lijsten nu veel te plat en te modern aandeden.  

De slaapkamer in haar nieuwe witte lijst voor de grote Van Gogh tentoonstelling in 1990 (met excuses voor de slechte kwaliteit van het beeld).

De slaapkamer in haar nieuwe witte lijst voor de grote Van Gogh tentoonstelling in 1990.

Daarop keerde de huidige lijst van de firma Heijdenrijk terug die De slaapkamer in 1981 had gekregen: een gouden omlijsting die toch bescheiden oogde. Deze lijst doet erg denken aan de vergulden lijst uit 1931. Iets in mij zegt echter dat ook deze lijst niet voor eeuwig zal zijn…

Comments are closed.

Copyright © 2010 Van Gogh Museum - Ontwerp & realisatie: Bitfactory
RSS feed