Bibliotheek Arti et Amicitiae

Sinds 1992 maakt de omvangrijke negentiende-eeuwse boekverzameling van de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae deel uit van de bibliotheek van het Van Gogh Museum. Deze verzameling geeft een goede indruk van de literatuur die de leden van de vereniging tot hun beschikking hadden om zich het metier van kunstschilder eigen te maken. Niet alleen de gebruikelijke handleidingen in de schilder- en tekenkunst zijn hierin terug te vinden, maar ook boeken over perspectiefleer, anatomie en fysionomie. Tevens omvat deze collectie boeken over (klassieke) archeologie, topografie, bouwkunst, kostuum- en wapenkunde.

De Maatschappij Arti et Amicitiae werd in 1839 opgericht, de bibliotheek nog geen jaar later. Het 'gemis in ons vaderland van eenige voldoende publieke inrigting van gelijken aard', was voor de vereniging reden voor haar leden een kunstboekerij op te zetten.

Vraagbaak voor het wetenschappelijke der Kunst
De kern van de collectie werd gevormd in de jaren vanaf de oprichting tot 1875, de bloeiperiode van Arti. In het aanschafbeleid lag het accent op die vakliteratuur die voor privé-aanschaf te kostbaar was. Een belangrijk deel van de collectie kwam tot stand door schenkingen, die keurig werden vastgelegd in de jaarverslagen. Dat Arti et Amicitiae in de negentiende en begin twintigste eeuw een conservatieve koers volgde, komt ook tot uitdrukking in de bibliotheekcollectie. Hoewel deze een 'vraagbaak voor het wetenschappelijke der Kunst' pretendeerde te zijn, schoot de boekverzameling voor wat betreft de avant-gardistische kunststromingen danig tekort. Toch bevat de collectie tal van belangrijke bronnen en kon door de verwerving van deze boekerij menig hiaat in de collectie van de museumbibliotheek worden opgevuld.

Het archief van Arti et Amicitiae is niet in het bezit van het Van Gogh Museum. Bezoek de website van Arti et  Amicitiae voor meer informatie.

secreten van Alezis Piemontois

De secreten van den eerwerdigen Heere Alexis Piemontois, Antwerpen, 1571-1574

Het oudste boek in de collectie van Arti et Amicitiae bevat recepten voor allerhande middeltjes, medicijnen, parfums èn verf. De oorspronkelijke Italiaanse uitgave van dit werk dateert van 1555. Het exemplaar in de Arti-bibliotheek is interessant vanwege de vele handgeschreven aantekeningen. Deze notities, die opmerkingen en aanvullingen op de secreten (recepten) bevatten en zelfs nieuwe recepten, zijn vermoedelijk contemporain. Om belangrijke passages in de tekst te markeren tekende de voormalige bezitter van dit boekje hier en daar handjes met uitgestoken wijsvingers.

catalogus ten. Jacob Maris

Eere-tentoonstelling Jacob Maris, Amsterdam 1899

Dat deze catalogus van de bij Arti gehouden Eere-tentoonstelling Jacob Maris (1899) een plekje in de bibliotheek kreeg is uitzonderlijk. Doorgaans vonden de eigen tentoonstellingscatalogi niet de weg naar de bibliotheekcollectie, maar werden ze opgenomen in het verenigingsarchief. Bijzonder in deze uitgave zijn de interieurfoto's van de tentoonstelling en de handgeschreven onderschriften met de namen van de eigenaren van de geëxposeerde werken.

boek Jacob de Vos

Jacob de Vos, Beschrijving der Schetsen in Olieverw betreffende de geschiedenis van Nederland Beginnende met het jaar 40 en Eindigende met het jaar 1861

Dit handschrift hoorde oorspronkelijk bij de uit 253 olieverfschetsen en 10 beeldhouwwerken bestaande Historische Galerij, die in opdracht van de Amsterdamse kunstverzamelaar en -beschermheer Jacob de Vos was vervaardigd. Het boek bevat een serie anekdotes uit de vaderlandse geschiedenis die De Vos als toelichting bij de kunstwerken schreef. Vincent van Gogh schreef over de collectie aan Theo:

"Weet gij dat Rochussen eens het beleg van Leiden heeft geschilderd? Het schilderij hoort meen ik van den Hr. De Vos" Brief 141/120, Amsterdam 3 maart 1878.

De Historische Galerij van Jacob de Vos werd na de dood van diens weduwe aan Arti et Amicitiae gelegateerd. Toen eind negentiende eeuw de historieschilderkunst uit de gratie raakte, werd de collectie verkocht. Het manuscript bleef in het bezit van Arti, de collectie schilderijen werd in 1897 eigendom van de gemeente Amsterdam.

schoonheidwet van Polycletus

"De Schoonheidswet van Polycletus", fotograaf Henri Pronk;
foto bijgevoegd bij de publicatie H.C.A.L. Fock, Anatomie canonique ou le canon de Polyclète retrouvé, Utrecht 1866

In de jaren zestig van de negentiende eeuw bracht de Utrechtse medicus H.C.A.L. Fock een publicatie uit over de Canon van Polukleitos, een geschrift uit de vijfde eeuw voor Christus over de proporties van het menselijk lichaam. Bij het exemplaar dat hij aan Arti et Amicitiae schonk, is een aantal foto's toegevoegd om de ideale verhoudingen van het menselijk lichaam te illustreren, zoals die door de Griekse beeldhouwer werden beschreven. Op bovenstaande foto zijn ondermeer kopieën van de Apollo Belvedere en de Venus van Milo te zien, een opgezette aap, een skelet van een aap en van een mens, een model van de Dom van Utrecht en op de achtergrond een reproductie van het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci.

De boeken uit de bibliotheek van Arti et Amicitiae zijn uitsluitend op afspraak in te zien.

Copyright 2005-2014 - Van Gogh Museum | Colofon | Disclaimer | Links